2. Abdülhamit’in Eğitime Bakışı « Samsun Star Haber

29 Kasım 2021 - 15:15
Avatar

2. Abdülhamit’in Eğitime Bakışı

Kanun-i Esasi, Türk demokrasi tarihi açısından olduğu kadar, eğitim tarihi açısından da çok büyük bir öneme haiz olup üç maddesi eğitim hakkındadır.

2. Abdülhamit’in Eğitime Bakışı
Son Güncelleme :

12 Ağustos 2020 - 13:00

Kanun-i Esasi, Türk demokrasi tarihi açısından olduğu kadar, eğitim tarihi açısından da çok büyük bir öneme haiz olup üç maddesi eğitim hakkındadır. Bunlardan
ilk ikisi özel öğretime, üçüncüsü ilköğretimin zorunluluğuna ilişkindir:
15. madde, “öğretim işini(konusunu) herkes özgürce yapabilir; ilgili kanuna
uymak şartıyla her Osmanlı vatandaşı genel ve özel öğretim yapmaya izinlidir.”
16. madde, “ülkedeki çeşitli dinsel inanışlardaki toplumların din ve inanışlarına ilişkin öğretim yöntemi ve biçimine dokunulmayacaktır” denilmektedir. Aynı
madde ülkedeki tüm mekteplerin Devlet’in denetiminde olduğunu da belirtir.
114. madde: “Osmanlı bireylerini tümü için ilköğretim mecburi olacak ve bunun ayrıntıları ayrı bir düzenleme ile belirlenecektir.

II. Abdülhamid gerek Kanun-i Esasi’nin getirmiş olduğu bu haklar gerekse
de Müslüman milletinin aydınlanması anlayışı gereğince dönemi içinde eğitime
ciddi önem vermiştir. Bu süreçte nasıl bir eğitim yapılması gerektiği hususunda
çok ciddi tartışmalar yapılmış olup eğitim-öğretim alanında İslamcıların istediği
medreselerde reform yapılmasıdır. Medreselerin kaldırılmasına katiyetle karşıdırlar. Ancak yine de coğrafya ve tarih gibi ilimlerin medreselerde okutulmasının
İslami kaidelere uygun olduğuna dair Şeyhülislam Fetvası ancak 1910 tarihinde
alınabilmiştir. Bu sebeple de II. Abdülhamid Dönemi eğitim politikaları çerçevesinde başlangıçta medreseler aynen korunurken, beraberinde modern usulde
eğitim ve öğretim yapılan okulların açılmasına hız verilmiştir.
II. Abdülhamid Dönemi eğitim politikalarına bakıldığında iptidai, rüştiye ve
de idadi gibi temel eğitim ve öğretim kurumlarının sayı ve kalitece artırıldığı
görülmektedir. Bu okulların yanı sıra çeşitli dallarda çok sayıda yüksek okullar
kurulmuş, eğitim ve öğretime özel bir ilgi gösterilmiştir. II. Abdülhamid, uyguladığı İslamcı siyasete rağmen okulların ders programlarını sadece dinî derslerle
bilinçsizce şişirtmemiş, fen bilimlerine ve dil derslerine ayrı bir önem vererek
pozitif ilimlerin öğretimini desteklemiştir. Bu özelliği de onun İslamcılığının fanatiklikten ziyade uzak görüşlü bir devlet adamı olmasından kaynaklandığının
bir diğer kanıtıdır.
Bu politika gereğince batılı tarzda yeni okullar açılırken ders kitaplarının içerikleri ve haritalar yeniden hazırlanmış, yeni okul binaları yaptırılmıştır. Eğitim
programları Batı Avrupa modeline dayanan ilerici bir aydınlanma düşüncesiyle
birlikte şekillenmişse de, “Batı’nın zararlı yan etkilerini iyileştirmeye kadir olduğu
varsayılan yüksek doz Osmanlı ve İslam ögeleri ile zayıf­latılmaya çalışılmıştır”:
Eğitime dönüştürücü bir görev verilmiş olup, toplumsal değişmede anahtar rol
eğitimde görülmektedir.
Osmanlı eğitim politikası hem Osmanlı ve İslam geleneğine hem de Batı eğitim anlayışının modernliğine dayandırılmıştır Bu iki geleneği birleştirme süreci
çok daha fazla anlaşılamayan bir karışım yaratarak her ikisini de başkalaştırmıştır.
II. Abdülhamid Dönemi’nde gerek ayrılıkçı hareketleri engellemek gerekse de
Müslüman halkın eğitim seviyesini yükseltme gayelerine yönelik tedbir olarak düşünülen yaygın eğitim seferberliğinde Tanzimat Dönemi’ne göre çok daha ciddi gelişmeler olmakla birlikte, ilköğretim seviyesinde istenilen düzeye erişilmesi mümkün olmamıştır. Bu dönemdeki gelişmeler daha çok rüştiye, idadiye ve sultaniye
okullarının çoğalmasında görülmektedir. İlköğretimin geriliğiyle ortaöğretimin
gelişmesi arasındaki uçurum eğitim, gören kuşaklar üzerinde sarsıcı bir tesir bırakmıştır. İlköğretimde dinî ve geleneksel eğitim anlayış ile yetişen çocukların, orta
eğitimde o havanın karşıtı bir eğitim havasıyla karşılaştıklarında kafaları karışmış,
bu durum yüksek eğitim alanına gelindiğinde ciddi çelişkilere sebep olmuştur. Bu
yüzden II. Abdülhamid ve rejimine karşı ilk tepkiler, Tıbbiye ve Harbiye’de meydana gelmiştir. Zira bu okullarda okutulmakta olan Fransızca, matematik, fizik,
biyoloji, iktisat, tarih gibi dersler, öğrencilerin uf­kunu açarak yenilikçi ve reformist
gençlerin yetişmesine zemin hazırlanmıştır. Yani bir bakıma II. Abdülhamid’in
kendi eliyle kurduğu okullarda, tıpkı telgraf ve demir yollarının gelişimiyle olduğu
gibi, kendisi ve rejimi aleyhine dönük ciddi bir muhalefet gelişmiştir. Ancak İstiklal Savaşı’nı gerçekleştiren ve de Türkiye Cumhuriyeti Devleti’ni kuran kadrolar da
bu okullardan yetişmiştir.

Eğitim Teşkilatı ve Öğretim Kademeleri:

Kanun-i Esasi’nin eğitimle ilgili maddelerinin bir gereği olduğu kadar II. Abdülhamid de aynı düşüncede olduğu için eğitim hizmetlerinde önemli gelişmeler
sağlanmıştır. Tanzimat Dönemi’nde başlayan eğitimi teşkilatlandırma çalışmaları
bu dönemde modern hâle gelmiştir. 1879 yılında düzenlenen Maarif Nezareti teşkilatı, günümüzün eğitim teşkilatının temelini oluşturmuştur. Özellikle merkezde
teşkil edilen öğretim basamaklarına göre ayarlanmış ilk, orta, yükseköğretim daireleri ile taşrada gerek vilayet merkezlerinde gerekse sancak ve kaza merkezlerinde maarif müdürlükleri ve maarif meclisleri kurularak Maarif Nezaretini modern
bir bakanlık teşkilatı hâline getirme yönünde önemli işler başarılmıştır. Maarif
Nezareti’nin bu şekilde düzenlenmesinde, Tanzimat Devri’nde olduğu gibi, özellikle Fransız maarif teşkilatı model alınmıştır.
II. Abdülhamid’in eğitim ve kültür alanında yapmış olduğu bu çalışmalarla, Tanzimat Dönemi’nde İstanbul ile sınırlı kalan ve devlet sathına yayılmamış
olan eğitim konusundaki çalışmalar tüm Anadolu ve hatta Orta Doğu genelinde
yaygınlaştırılmıştır. Nezaret 1879 yılında, modern bir kuruluş hâline getirilmiştir. Bu idareler elinde 1869 Maarif Nizamnamesi’nin uygulanmasıyla iptidailer,
rüştiyeler, idadiler ve sultanilerden meydana gelen eğitim sistemi tüm Osmanlı
coğrafyası genelinde yaygınlaştırılmıştır. Maarif Nezareti teşkilatında yapılan modernleşme hamleleri içinde yapılan en önemli uygulamalardan birisi de “İstatistik
Kalemi”nin kurulmuş olmasıdır.
Osmanlı Devleti’nde bugünkü ilköğretimin birinci aşamasına denk gelen Sıbyan mektepleri bulunmaktadır. II. Abdülhamid Devri’nde Kanun-i Esasi ile ilköğretimin mecburi olduğu anayasaya konulurken, 1879’da yapılan bir değişiklikle
Maarif Nezareti bünyesinde “Mekâtib-i Sübyaniye Dairesi” kurulmuştur. Bunlar
da devletin ilköğretim meselesini ne kadar ciddiye aldığının göstergesi olup ilköğretim müfettişleri vasıtasıyla denetlenmiştir. Bu devirde ilköğretime özellikle de
ilk 16 yıl içinde gereken ilginin gösterildiğini ortaya koyan uygulamaları şu şekilde maddelendirilmektedir:
“a. Kanuni Tedbirler: İlköğretim mecburiyetinin konması.
b. İdari Tedbirler: Merkez ve taşrada ilköğretim teşkilatının kurulması.
c. İptidai okullarının açılması ve çoğaltılması.
d. Sübyan okullarına yeni usul eğitimin sokulması.
e. Müslüman halkın kalabalık olduğu yerlerde ilköğretime öncelik ve ağırlık
verilmesi.
f. Halkın maarif alanında maddi yardımının sağlanması.
g. Taşrada Darülmuâllimînlerin açılması”
Bu çabaların bir sonucu olarak bugünkü Türkiye genelindeki belli başlı liselerin,
II. Abdülhamid Dönemi’nde açılmış idadiler olduğunu tespit etmek mümkündür.
Bunlardan başlıcaları, Ankara Erkek Lisesi (Ankara İdadisi), Antalya Lisesi (Antalya Lisesi), Balıkesir Lisesi (Balıkesir İdadisi), Bursa Lisesi (Bursa İdadisi), Denizli
Lisesi (Denizli Rüşdiyesi), Diyarbakır Lisesi (Diyarbakır İdadisi), Erzurum Lisesi
(Erzurum İdadisi), İstanbul Erkek Lisesi (Numune-i Terakki), İzmir Erkek Lisesi
(İzmir İdadisi), Kabataş Erkek Lisesi (Kabataş İdadisi), Kandilli Kız Lisesi (Binası
II. Abdülhamid tarafından verilir ancak açılışı daha sonradır), Kastamonu Lisesi (Kastamonu Rüşdiyesi), Konya Lisesi (Konya İdadisi), Kütahya Lisesi (Kütahya
Liva İdadisi), Malatya Lisesi (Malatya İdadisi), Samsun Lisesi (Samsun İdadisi),
Seyhan-Adana Lisesi (Adana İdadisi), Sivas Lisesi (Sivas Nehari İdadisi), Trabzon
Lisesi (Trabzon İdadisi), Vefa Lisesi (Mülkiye İdadisi, Vefa İdadi-i Mülkisi) okulları olup hepsi de II. Abdülhamid Dönemi’nde açılmışlardır.

II. Abdülhamid Dönemi Osmanlı Devleti’nin ekonomik olarak ciddi sıkıntılar
yaşadığı düşünüldüğünde, bu denli yaygın eğitim ve öğretim seferberliği yapabilmiş olması şaşırtıcı gelmektedir. Tanzimat Dönemi’nde de benzer şekilde eğitim
yatırımları için ciddi kaynak sıkıntısı çekilmiştir. Bu sebeple yapılması düşünülen birçok reform yapılamamıştır. II. Abdülhamid’in eğitim reformunu çok fazla
önemsemesine en bariz gösterge olarak, kaynak sıkıntısını aşmak için yoğun çaba
sarf etmesi ve de bunu başarması gösterilebilir. II. Abdülhamid eğitim seferberliğine kaynak yaratmak için 1883 yılında, 1866’dan beri Ziraat Bankaları’na sermaye sağlamak için aşar vergisine konulmuş olan onda birlik İane Vergisini, %
39’a çıkartmıştır. Bu şekilde meydana gelen fonun üçte ikisi tarımsal gelişmeye
ayrılırken geriye kalan üçte biri de Maarif Hisse-i İanesi adıyla yeni devlet okullarının yapımına ayrılmıştır. Zaman zaman farklı sebeplerle bu şekilde toplanan
vergilere itiraz edilmiş de olsa, idadilerin yaygınlaştırılması bu ek vergi sayesinde
mümkün olabilmiştir. İptidailer ve rüştiyeler ise daha çok vakıf­lar, bağışlar ve yerel kaynaklarla kurulmaya çalışılmıştır. Bu tür kaynaklar, vilayetlerin imkânları
ölçüsünde birbirinden farklılık arz ettiği için ülke genelinde bu okulların dağılımı
da değişiklik arz etmektedir. Alınan bu tedbirlerle, eğitim hamleleri peş peşe gelmeye başlamış ve hızlı bir okullaşma sürecine girilmiştir.

Abdülhamid Dönemi okullaşmasının üstünde durulması gereken iki boyutu
vardır. Birincisi mevcut okul türlerinin ve buraya devam eden öğrencilerin sayılarını arttırmak; ikincisi de öncelikli olarak ihtiyaç alanlarına göre okul çeşitliliğini
tespit ederek, sayılarını arttırmaktır. Bu dönemin en büyük başarısı hem okul hem
de öğrenci sayısını önemli ölçüde arttığı için yükseköğretimde görülmektedir. Bu
dönemdeki okulların artışını ve II. Abdülhamid’in devraldığı okul sayısını hangi noktaya getirdiğini Fransız tarihçi Georgeon şöyle ifade etmektedir: “Abdülhamid’in yeniden inşa döneminden başlayarak maarif alanında gösterdiği gayret
önemlidir. İstatistikler, 1879’da sayısı 277 olan rüştiyelerin 1888’de 435’e çıktığını göstermektedir. Ama asıl etkileyici olan idadi sayısındaki artıştır: 1876’da tüm
imparatorluk sathında sadece 6 idadi vardı; 1893’te sayıları 55’i bulmuştu ve bu
sayı 1908’de 98’e çıkacaktır. Aynı dönemde kız okullarının sayısı da anlamlı bir biçimde artmıştır. Buna Hukuk Mektebi, Sanayi-i Nefise Mektebi, Ticaret Mektebi
gibi yeni yüksek okulların açılması ve Mülkiye Mektebi’nin modernleştirilmesi
eklenmelidir”.
“Bu maarif çabasındaki en dikkat çekici özellik İstanbul’dan çok vilayetleri hedef
almasıdır. Örneğin imparatorluğun genelinde idadi sayısı 1876’da 6 iken 1908’de 98’e
çıkmıştır. Aynı dönemde İstanbul’da 2’den 9’a çıkılmıştır. Bir diğer unsur, 1890’lardan itibaren büyük kentlerde meslek okullarının ve yüksek okulların açılmasıdır:

Her askerî bölgede açılan askerî okullar dışında, Şam’da bir tıbbiye, Selanik, Konya
ve Bağdat’ta hukuk mektepleri, Selanik’te bir polis mektebi açılır. Demek ki Abdülhamid Devri, eğitimi vilayetlere yayma yönünde bir isteğe işaret etmektedir;
bu da sultanın modernleşmiş taşra seçkinlerine dayanma yönündeki siyasi isteğinin mantıki sonucudur. Sultanın maarif siyasetinin büyük başarısı vilayetlerde
açılan idadilerdir; bu eğitim kurumları için güzel taş binalar inşa edilir; elde yeterli mimar olmadığı için, Paris’ten planlar getirtilir, Fransız mimari modeli takip
edilir. “Maarifperver” diye övgülere boğulan Abdülhamid’in camiden çok okul
yaptırdığına kuşku yoktur”.
Okulların İstanbul’da toplanmasının önüne geçmek için İane Vergisi’ni ülke
geneline yayma çalışmaları da başarılı olmuştur. 1897’de İstanbul’da ilkokulların
% 1’i, Rüştiyelerin % 7’si ve idadilerin % 3,6’sı bulunmaktaydı. 1897 sonunda İstanbul’da altı, diğer vilayetlerde birer olmak üzere İmparatorluk’ta 8247 öğrencili 29 askerî rüştiye bulunmaktaydı. Yüksek askerî okulların 15.351 öğrencisinden,15.328’i Müslüman, 11’i Yahudi, 10’u Rum ve 2’si de Ermeni’ydi.
Müslüman olmayan millet topluluklarının da 1897 yılında sahip oldukları
okulların dökümü şöyledir: 8.025 öğretmen ve 317.089 öğrencili 5.982 ilkokul;
2.274 öğretmen ve 23.192 öğrencili 682 Rüştiye; 584 öğretmen ve 10.720 öğrencili
70 idadi düzeyinde okul. Devlet okulları gibi bunlar da imparatorluğun her yanına dağılmış durumdaydılar. İstanbul’da ilkokulların % 2,4’ü, Rüştiyelerin % 14,7’si
ve idadilerin % 24’ü bulunmaktaydı”.
Eğitim istatistiklerine göre,1900 yılı itibarıyla bütün Osmanlı coğrafyası genelinde tüm eğitim kademelerinde gelinen durum şöyledir: “1900’de İmparatorluktaki 29.130 Sıbyan okulu ya da iptidailerde 899.932 kız-erkek öğrenci bulunuyordu. 1905-06 ders yılında İmparatorluk’ta usul-u cedite göre eğitim yapan 9.347
resmî ve özel iptidai okulu vardı. 1906-07 öğrenim yılında İmparatorluk’ta toplam 619 Rüştiyede 40.000 civarında öğrenci okuyordu. 1906’da İmparatorluk’ta
109 İdadide 20.000 civarında öğrenci bulunuyordu, İdadilerin yaygınlaşmasında
1884’te İdadiler için konulan özel vergi etkili olmuştur. Okul sistemindeki yaygınlaşmaya paralel olarak bunların öğretmen gereksinmesini karşılayacak öğretmen
okullarının sayısının da artırılmasını gerektirmiştir. 1908’de Darülmuallimin’lerin
sayısı 31’e çıkmıştı. Bu dönemde ilk ve ortaöğretimin yaygınlaşmasının yanı sıra
bir başka gelişme ilk kez özürlüler için eğitimin başlatılması olmuştur. 1889’da,
önce sağırlar ve dilsizler için iki yıl sonra da körler için eğitim başlatılmıştı”.
II. Abdülhamid Dönemi İslamcılık siyaseti ve de eğitim – kültür politikaları için sonuç olarak şunları söylemek mümkündür. Osmanlı Devleti siyasi şartlar gereğince 1517’de Yavuz Sultan Selim ile elde ettiği bu gücü ancak XIX. asrın
ikinci yarısından itibaren tesirli bir şekilde politika aracı olarak kullanmaya başlamıştır. Bununla birlikte Batılı devletlerin korktuğu gibi “Pan-İslamizm” hareketini uygulayabilecek ekonomik, kültürel ve siyasi gücü yoktur. Ancak özellikle
Osmanlı coğrafyası üzerinde emperyalist emelleri olan devletlerin bu husustaki
endişelerini fark edince bunu bir tehdit ve yaptırım aracı olarak kullanmak II.
Abdülhamid tarafından son derece akılcı bir şekilde başarılmıştır. Bu uygulama
tamamıyla içinde bulunulan şartların sevkiyle ortaya çıkmıştır. II. Abdülhamid
olmasa da devleti yönetenler o günkü şartlarda, ellerindeki imkânlarla ancak bu
çerçevede bir politikayı takip etme durumunda kalacaklardı.

Bu husus: Türk devlet geleneği ve devlet telakkisi ışığında incelendiğinde daha
net sonuçlara ulaşılabilecektir. Osmanlı Devlet yöneticileri, devleti daima en geniş
sınırlar içinde muhafaza edebilmek için eldeki mevcut imkânları sonuna kadar
en tesirli şekliyle kullanma yolunu tercih etmişlerdir. Osmanlı Devleti’nin çöküşünün tespit edilmesiyle birlikte ilk bulunan çözüm yolu Müslim ve gayrimüslim unsurları bir arada yaşatabilme çabasıdır. Osmanlıcılık olarak ifade edilen bu
yaklaşım, daha çok II. Mahmut Dönemi içinde yoğun şekilde takip edilmişti. II.
Mahmut’un, “Ben tebaamın Müslüman olanını camide, Hristiyan olanını kilisede,
Yahudi olanını havrada fark ederim. Aralarında başka bir günâ fark yoktur. Cümlesi hakkındaki muhabbet ve adaletim kavidir ve hepsi gerçek evladımdır” sözü
bunun açık göstergesidir. Tanzimat ve Islahat Fermanları bu siyasetin sonucu olarak gerçekleşmiştir. Ancak 1877-78 Osmanlı Rus Savaşı akabinde azınlıkların büyük ekseriyetinin Osmanlı Devleti’nden kopmalarıyla Osmanlıcılık politikasının
geçersizliği görülmüştür. Bunu takiben Osmanlı Devleti nüfusu içinde mevcut
olan sair Müslüman milletleri, Türk Milleti ile birlikte aynı devletin çatısı altında
yaşamaya ikna edebilmek amacıyla İslamiyet bağı güçlendirilmeye çalışılmıştır.
İslamcılık politikasının takibi esnasında Osmanlıcılık politikası da tamamıyla terk edilmeyerek Osmanlı Devleti’nin Balkanlardaki hâkimiyet sahası da korunmaya çalışılmıştır. Diğer taraf­tan devletin asıl kurucusu olan Türklüğü ihmal
etmemiş olması da özellikle vurgulanması gereken hususlardandır. Aslında II.
Abdülhamid’in izlediği bu politika, İsmail Gaspıralı’nın Türk dünyası için ifade
etmiş olduğu ‘dilde fikirde işte birlik’ düşüncesinin, İslam dünyasında işte ve fikirde birlik olarak uygulanması çabası olarak kabul edilebilir. II. Abdülhamid bir
taraf­tan ülke sınırları içindeki Müslüman unsurları birleştirmek gayesi ile İslamcı bir siyaset takip etmeye çalışırken, diğer taraf­tan da Türkçeyi ve kullanımını
önemseyerek kültür milliyetçiliği yapmaya çalışmıştır. Bu düşüncelerin ve ideallerin gerçekleşmesinde eğitim ve öğretim en önemli vasıtalardan birisi olarak görülmüştür. Bunda da II. Abdülhamid’in ciddi katkıları bulunmaktadır.

 

 

YORUM YAP

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.
Google News

Samsun'da Hava Durumu

Samsun'da Namaz Vakitleri
Google News
adana escort adapazarı escort adıyaman escort afşin escort afyon escort ağrı escort ahlat escort akçaabat escort akçakale escort akçakoca escort akdeniz escort akhisar escort aksaray escort akşehir escort aksu escort akyazı escort alanya escort alaşehir escort aliağa escort altıeylül escort altınordu escort amasya escort anamur escort ankara escort antakya escort antalya escort araklı escort ardahan escort ardeşen escort arnavutköy escort atakum escort avanos escort avcılar escort aydın escort ayvacık escort ayvalık escort aziziye escort babaeski escort bafra escort bağcılar escort bağlar escort balıkesir escort bandırma escort bartın escort batıkent escort batman escort battalgazi escort bayburt escort belek escort besni escort beylikdüzü escort beyşehir escort biga escort bilecik escort bingöl escort birecik escort bismil escort bitlis escort bodrum escort bolu escort bor escort bornova escort boyabat escort bozüyük escort buca escort bucak escort bulancak escort bulanık escort bünyan escort burdur escort bursa escort çan escort çanakkale escort canik escort çankaya escort çankırı escort çarşamba escort çayeli escort çekmeköy escort çerkeş escort çerkezköy escort çeşme escort ceyhan escort çivril escort çorlu escort çorum escort çubuk escort çukurova escort çumra escort dalaman escort darıca escort datça escort davutlar escort defne escort denizli escort derince escort develi escort didim escort digor escort dinar escort diyadin escort diyarbakır escort doğanşehir escort doğubayazıt escort dörtyol escort dulkadiroğlu escort düzce escort edirne escort edremit escort efeler escort elazığ escort elbistan escort emirdağ escort erbaa escort erdemli escort ereğli escort erenler escort ergani escort ergene escort erzincan escort erzurum escort escort esenler escort eskil escort eskişehir escort espiye escort eyyübiye escort fatih escort fatsa escort fethiye escort finike escort fındıklı escort gaziantep escort gaziemir escort gebze escort gediz escort gelibolu escort gemerek escort gemlik escort gerede escort giresun escort gölbaşı escort gölcük escort görele escort görükle escort göynük escort gümbet escort gümüşhane escort güngören escort güroymak escort gürsu escort hakkari escort haliliye escort hatay escort haymana escort horasan escort iğdır escort ilgaz escort i̇lkadım escort i̇negöl escort i̇skenderun escort isparta escort i̇stanbul escort i̇zmir escort i̇zmit escort i̇znik escort kadirli escort kadıköy escort kağıthane escort kağızman escort kahta escort kaman escort kangal escort kapaklı escort karabük escort karacabey escort karahayıt escort karaköprü escort karaman escort karatay escort karesi escort kars escort karşıyaka escort kartal escort kaş escort kastamonu escort kaynaşlı escort kayseri escort keçiören escort kemer escort kepez escort keşan escort keskin escort kestel escort kilis escort kırıkhan escort kırıkkale escort kırkağaç escort kırklareli escort kırşehir escort kızıltepe escort kocaeli escort kocasinan escort konak escort konya escort konyaaltı escort körfez escort korkuteli escort köyceğiz escort kozan escort kumluca escort kumru escort kuşadası escort kütahya escort lara escort lüleburgaz escort malatya escort malazgirt escort malkara escort maltepe escort mamak escort manavgat escort manisa escort maraş escort mardin escort marmaris escort melikgazi escort menemen escort menteşe escort meram escort mersin escort merzifon escort mezitli escort milas escort mucur escort mudanya escort mudurnu escort muğla escort muratpaşa escort muş escort mut escort nazilli escort nevşehir escort niğde escort niksar escort nilüfer escort nizip escort nurdağı escort ödemiş escort of escort oltu escort onikişubat escort ordu escort orhangazi escort ortahisar escort ortaköy escort osmancık escort osmangazi escort osmaniye escort palandöken escort pamukkale escort pamukova escort patnos escort payas escort pazar escort pazarcık escort pendik escort polatlı escort rize escort safranbolu escort şahinbey escort sakarya escort salihli escort samandağ escort samsun escort sandıklı escort şanlıurfa escort sapanca escort sarıçam escort sarıkamış escort sarıyer escort şarkışla escort şehitkamil escort selçuklu escort selim escort serdivan escort serik escort seyhan escort siirt escort silifke escort simav escort sincan escort sinop escort şişli escort sivas escort siverek escort şırnak escort söğüt escort söke escort soma escort sultangazi escort suluova escort sungurlu escort sur escort suruç escort suşehri escort susurluk escort talas escort tarsus escort taşova escort tavşanlı escort tekirdağ escort terme escort tire escort tirebolu escort tokat escort torbalı escort toroslar escort trabzon escort turgutlu escort turhal escort türkoğlu escort tuzla escort ulus escort ümraniye escort ünye escort ürgüp escort urla escort uşak escort üsküdar escort üzümlü escort van escort varto escort viranşehir escort yahşihan escort yahyalı escort yakutiye escort yalova escort yatağan escort yenişehir escort yeşilyurt escort yıldırım escort yıldızeli escort yomra escort yozgat escort yunusemre escort yüreğir escort zara escort zeytinburnu escort zile escort zonguldak escort Aydın escort muğla escort tekirdağ escort manisa escort balıkesir escort manavgat escort alanya escort fethiye escort didim escort trabzon escort elazığ escort ordu escort kütahya escort ısparta escort rize escort maraş escort yalova escort giresun escort yozgat escort tokat escort şanlıurfa escort sivas escort batman escort erzurum escort sinop escort kırşehir escort karaman escort kırıkkale escort bolu escort amasya escort niğde escort uşak escort edirne escort çorum escort osmaniye escort zonguldak escort van escort erzincan escort söke escort nazilli escort kuşadası escort efeler escort didim escort çine escort bodrum escort fethiye escort marmaris escort dalaman escort menteşe escort milas escort ortaca escort seydikemer escort çerkezköy escort çorlu escort ergene escort kapaklı escort malkara escort süleymanpaşa escort akhisar escort alaşehir escort salihli escort şehzadeler escort soma escort turgutlu escort yunusemre escort bandırma escort altıeylül escort ayvalık escort bigadiç escort burhaniye escort gönen escort karesi escort susurluk escort ayvacık escort biga escort çan escort gelibolu escort yenice escort akçaabat escort araklı escort of escort ortahisar escort yomra escort karakoçan escort kovancılar escort altınordu escort fatsa escort perşembe escort ünye escort tavşanlı escort simav escort domaniç escort eğirdir escort yalvaç escort ardeşen escort cayeli escort fındıklı escort pazar escort afşin escort dulkadiroğlu escort Elbistan escort onikişubat escort pazarcık escort türkoğlu escort altınova escort çiftlikköy escort çınarcık escort bulancak escort espiye escort eynesil escort görele escort piraziz escort tirebolu escort yağlıdere escort sorgun escort sarıkaya escort çayıralan escort boğazlıyan escort akdağmadeni escort erbaa escort niksar escort turhal escort zile escort viranşehir escort suruç escort siverek escort karaköprü escort haliliye escort eyyübiye escort akçakale escort zara escort Yıldızeli escort suşehri escort şarkışla escort gemerek escort kozluk escort sason escort aziziye escort horasan escort oltu escort palandöken escort yakutiye escort ayancık escort boyabat escort gerze escort kaman escort mucur escort ermenek escort sarıveliler escort keskin escort yahşihan escort gerede escort göynük escort mengen escort mudurnu escort göynücek escort gümüşhacıköy escort merzifon escort suluova escort taşova escort bor escort çamardı escort ulukışla escort banaz escort eşme escort sivaslı escort havsa escort ipsala escort keşan escort osmancık escort sungurlu escort bahçe escort hasanbeyli escort kadirli escort toprakkale escort alaplı escort çaycuma escort ereğli escort kilimli escort başkale escort ipekyolu escort özalp escort tuşba escort kemah escort refahiye escort tercan escort üzümlü escort http://www.ddtshanghaiescort.com Antalya escort Bursa escort Mersin escort Aydın escort Balıkesir escort Çanakkale escort Kıbrıs escort Kütahya escort Manisa escort Muğla escort Tekirdağ escort Trabzon escort Yalova escort Isparta escort Maraş escort Ordu escort Rize escort Sivas escort Afyon escort Aksaray escort Giresun escort Şanlıurfa escort Yozgat escort Erzurum escort Amasya escort Çorum escort Tokat escort Uşak escort Van escort Bolu escort Burdur escort Kırşehir escort Niğde escort Osmaniye escort Zonguldak escort Düzce escort Edirne escort Erzincan escort Karabük escort Karaman escort Kastamonu escort Kırıkkale escort Kırklareli escort manavgat escort alanya escort belek escort aksu escort finike escort gazipaşa escort güllük escort kaş escort kemer escort kepez escort konyaaltı escort korkuteli escort kumluca escort lara escort muratpaşa escort serik escort gemlik escort gürsu escort inegöl escort iznik escort mudanya escort nilüfer escort orhangazi escort osmangazi escort yıldırım escort kuşadası escort didim escort nazilli escort söke escort efeler escort bandırma escort altıeylül escort edremit escort karesi escort susurluk escort bodrum escort gümbet escort turgutreis escort dalaman escort fethiye escort köyceğiz escort marmaris escort çerkezköy escort çorlu escort kapaklı escort süleymanpaşa escort meram escort anamur escort erdemli escort mezitli escort silifke escort tarsus escort akhisar escort salihli escort soma escort turgutlu escort girne escort lefkoşa escort biga escort çan escort gelibolu escort dinar escort emirdağ escort sandıklı escort merzifon escort suluova escort taşova escort yeşilyurt escort gerede escort mengen escort bucak escort kadirli escort osmancık escort sungurlu escort akçakoca escort ipsala escort keşan escort kilimli escort üzümlü escort aziziye escort palandöken escort yakutiye escort bulancak escort espiye escort tirebolu escort safranbolu escort lüleburgaz escort gediz escort simav escort tavşanlı escort elbistan escort fatsa escort ünye escort ardeşen escort çayeli escort birecik escort eyyübiye escort haliliye escort siverek escort suruç escort viranşehir escort kangal escort şarkışla escort suşehri escort yıldızeli escort erbaa escort niksar escort turhal escort akçaabat escort araklı escort of escort ortahisar escort sorgun escort www.elmasajeinfantil.com istanbul masaj salonu ankara masaj salonu izmir masaj salonu bursa masaj salonu antalya masaj salonu adana masaj salonu konya masaj salonu şanlıurfa masaj salonu gaziantep masaj salonu kocaeli masaj salonu mersin masaj salonu diyarbakır masaj salonu hatay masaj salonu manisa masaj salonu kayseri masaj salonu samsun masaj salonu balıkesir masaj salonu maraş masaj salonu van masaj salonu aydın masaj salonu tekirdağ masaj salonu sakarya masaj salonu denizli masaj salonu muğla masaj salonu bağcılar masaj salonu bahçelievler masaj salonu esenler masaj salonu esenyurt masaj salonu kadıköy masaj salonu kağıthane masaj salonu kartal masaj salonu küçükçekmece masaj salonu maltepe masaj salonu pendik masaj salonu sultangazi masaj salonu ümraniye masaj salonu üsküdar masaj salonu aliağa masaj salonu alsancak masaj salonu bayraklı masaj salonu bornova masaj salonu buca masaj salonu çeşme masaj salonu çiğli masaj salonu gaziemir masaj salonu karşıyaka masaj salonu konak masaj salonu menemen masaj salonu ödemiş masaj salonu torbalı masaj salonu çankaya masaj salonu keçiören masaj salonu mamak masaj salonu polatlı masaj salonu sincan masaj salonu alanya masaj salonu belek masaj salonu kaş masaj salonu kemer masaj salonu korkuteli masaj salonu lara masaj salonu manavgat masaj salonu serik masaj salonu side masaj salonu didim masaj salonu efeler masaj salonu kuşadası masaj salonu nazilli masaj salonu altıeylül masaj salonu bandırma masaj salonu edremit masaj salonu karesi masaj salonu susurluk masaj salonu gemlik masaj salonu gürsu masaj salonu inegöl masaj salonu mudanya masaj salonu nilüfer masaj salonu osmangazi masaj salonu yıldırım masaj salonu biga masaj salonu çan masaj salonu gelibolu masaj salonu adıyaman masaj salonu afyon masaj salonu ağrı masaj salonu aksaray masaj salonu amasya masaj salonu ardahan masaj salonu artvin masaj salonu bartın masaj salonu batman masaj salonu bayburt masaj salonu bilecik masaj salonu bingöl masaj salonu bitlis masaj salonu bolu masaj salonu burdur masaj salonu çanakkale masaj salonu çankırı masaj salonu çorum masaj salonu düzce masaj salonu edirne masaj salonu elazığ masaj salonu erzincan masaj salonu erzurum masaj salonu eskişehir masaj salonu giresun masaj salonu gümüşhane masaj salonu ığdır masaj salonu ısparta masaj salonu karabük masaj salonu karaman masaj salonu kastamonu masaj salonu kilis masaj salonu kırıkkale masaj salonu kırklareli masaj salonu kırşehir masaj salonu uşak masaj salonu kütahya masaj salonu malatya masaj salonu mardin masaj salonu nevşehir masaj salonu niğde masaj salonu ordu masaj salonu trabzon masaj salonu osmaniye masaj salonu rize masaj salonu siirt masaj salonu sinop masaj salonu sivas masaj salonu tokat masaj salonu karahayıt masaj salonu pamukkale masaj salonu nizip masaj salonu şahinbey masaj salonu şehitkamil masaj salonu antakya masaj salonu defne masaj salonu iskenderun masaj salonu darıca masaj salonu gebze masaj salonu gölcük masaj salonu izmit masaj salonu körfez masaj salonu akşehir masaj salonu beyşehir masaj salonu ereğli masaj salonu karatay masaj salonu meram masaj salonu selçuklu masaj salonu akhisar masaj salonu alaşehir masaj salonu soma masaj salonu turgutlu masaj salonu akdeniz masaj salonu anamur masaj salonu erdemli masaj salonu mezitli masaj salonu silifke masaj salonu tarsus masaj salonu toroslar masaj salonu yenişehir masaj salonu bodrum masaj salonu dalaman masaj salonu fethiye masaj salonu köyceğiz masaj salonu marmaris masaj salonu menteşe masaj salonu milas masaj salonu adapazarı masaj salonu serdivan masaj salonu atakum masaj salonu çarşamba masaj salonu ilkadım masaj salonu eyyübiye masaj salonu siverek masaj salonu viranşehir masaj salonu çerkezköy masaj salonu çorlu masaj salonu erbaa masaj salonu